شیرین‌سازی آب دریا؛ عبور از بحران خشکسالی بخش نخست

روابط عمومی اداره منابع طبیعی و آبخیزداری کاشان
روزنامه اطلاعات|کاهش بارش ها در کنار حفر چاه های غیرمجاز و استفاده بی رویه از منابع آب های زیرزمینی در مناطق مختلف کشور که سایه شوم و سنگین خشکسالی را در پی داشته، توجه ویژه و شتاب در سرمایه گذاری به  ...



کاهش بارش ها در کنار حفر چاه های غیرمجاز و استفاده بی رویه از منابع آب های زیرزمینی در مناطق مختلف کشور که سایه شوم و سنگین خشکسالی را در پی داشته، توجه ویژه و شتاب در سرمایه گذاری به منظور استحصال آب شیرین از آب های خلیج فارس را ضروری ساخته است.

به گزارش ایرنا، ایران براساس دسته بندی های جغرافیایی جهان در منطقه گرم و خشک واقع است و به لحاظ مقدار بارندگی از وضع مناسبی برخوردار نیست، به طوری که با کاهش بارندگی در طول دو دهه اخیر روند خشک شدن رودخانه ها و بسیاری از منابع آبی زیرزمینی و روند خشکسالی در برخی مناطق کشور همچون خراسان جنوبی شدت بیشتری یافته است.

بر اساس شاخص های برخی موسسات معتبر بین المللی، ایران در حال حاضر در آستانه قرار گرفتن در بحران آبی است. تیر۱۳۹۳ روزنامه واشنگتن پست در گزارشی اعلام کرد: ایران در بین ۲۴ کشوری قرار دارد که وضعیت آب در آنها خطرناک است.

کاهش شدت بارندگی در کشورمان در کنار استفاده بی رویه از منابع آب های زیرزمینی و حفر چاه های غیر مجاز در مناطق مختلف از جمله شرق، جنوب و مرکز کشور افت سطح آب زیرزمینی و خشک شدن بسیاری از رودخانه ها، چشمه ها و قنات ها را به دنبال داشته است.

در این میان البته به دلائل مختلف از جمله بی توجهی در مدیریت مطلوب آب، خشکسالی بخشی از چهره دلهره آور خود را در برخی مناطق از جمله خراسان جنوبی نمایان ساخته به طوری که ۶۴ منبع آبی خراسان جنوبی در ۱۰ سال گذشته خشک شده است.

به هرحال، وجود انواع و اقسام تهدیدها در حوزه آب، حرکت جدی به سمت نمک زدایی یا همان شیرین سازی آب دریا را با توجه به قرار گرفتن خلیج فارس به عنوان یک ذخیره عظیم آبی در جنوب کشورمان ضروری ساخته است.

طبق گزارش ها، در سال ۲۰۰۹ در کشورهای مختلف در مجموع حدود ۶۰ میلیون متر مکعب در روز (سالانه ۲۲ میلیارد مترمکعب) آب دریا نمک‌زدایی و استفاده شده و در سال ۲۰۱۰ این رقم به ۶۸ میلیون مترمکعب در روز افزایش یافته است. لذا پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۰ این حجم شیرین سازی آب دریا به ۱۲۰ میلیون متر مکعب در روز برسد که روزانه ۴۰ میلیون مترمکعب برای کشورهای خاورمیانه در نظر گرفته شده است.
صنعتی که به گفته دکتر مرتضی امرونی حسینی استاد دانشگاه و یکی از اساتید نانو تکنولوژی و نانو ذرات، در حال حاضر بسیاری از کشورهای دنیا از جمله استرالیا، امریکا، انگلیس، چین، عربستان، اسپانیا، هند، امارات متحده عربی و بحرین برای مصارف شرب و کشاورزی خود از آن بهره مند شده اند.

وی می افزاید: در حال حاضر تعدادی از کشورهای حاشیه خلیج فارس به دلائل جغرافیایی و کمبود نزولات آسمانی چندسالی است که برای تامین آب مورد نیاز خود در بخش های مختلف به شیرین سازی آب خلیج فارس روی آورده اند.

طبق گزارش ها در حال حاضر بزرگترین واحد تبخیری آب جهان با ظرفیت روزانه ۴۵۰ هزار متر مکعب در عربستان است و بزرگترین تاسیسات آب‌شیرین‌کن دنیا «جبل علی» که سالانه حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب آب شیرین از دریا استحصال می‌کند، در امارات احداث شده است. همچنین در کشور ژاپن بیش از ۱۰ راکتور هسته‌ای در حوزه شیرین سازی آب دریا فعالیت می‌کنند. این کارخانه‌ها منبع تولید مقادیر عظیمی از آب شیرین در این کشور محسوب می شوند.

گفته می شود برخی از کشورهای حوزه خزر هم نمک زدایی از آب این دریا را چندسالی است آغاز کرده اند، در حالی که به لحاظ زیستی، بحث نمک زدایی از آب خزر با مسائل زیست محیطی به مراتب بیشتری همراه خواهد بود.
در حال‌ حاضر، قزاقستان ۳۹ میلیون مترمکعب آب خزر را برای مصارف نیروگاه حرارتی، گردشگری، کشاورزی، شرب و صنایع سنگین با استفاده از ۴ واحد نمک‌زدایی شیرین می‌کند و در نظر دارد این حجم را تا ۱۴۰ میلیون مترمکعب افزایش دهد.

ترکمنستان و جمهوری آذربایجان هم که درحال‌حاضر به ترتیب حدود ۱۷ و ۴ میلیون مترمکعب آب را شیرین می‌کنند، در نظر دارند این حجم را به ۲۵ و ۷ میلیون مترمکعب افزایش دهند.

اما با این که گفته می شود تکنولوژی شیرین سازی آب شور دریا و به کارگیری آن در بخش های مختلف به دهه ۹۰ میلادی برمی گردد و در منطقه خلیج فارس هم بسیاری از کشورها برای رفع بحران آب در راستای اجرای انواع روش های نمک زدایی آب دریا گام برداشته اند، به گفته دکتر هدایت فهمی معاون مدیـر کل دفتر بـرنـامه‌ریزی کلان آب و آبـفای وزارت نیـرو، سهم کشورمان در این حوزه در منطقه خلیج فارس حداکثر دو درصد است.

ویبا بیان این که در حال حاضر ظرفیت نمک زدایی از آب های شور و لَب شور در کشور حدود ۲۰۰ هزار متر مکعب در شبانه روز است، اظهارمی دارد: طبق برنامه ریزی ها، این ظرفیت تا پایان برنامه ششم باید به روزانه یک میلیون متر مکعب افزایش یابد.

فهمی در ادامه یکی از دلائل اصلی تعلل در بحث شیرین سازی آب دریا را هزینه بر بودن آن دانسته و تاکید می کند: در حال حاضر نزدیک به ۳۵۰۰ تا ۴ هزارتومان هزینه هر متر مکعب نمک زدایی پای تاسیسات است.
وی همچنین با اشاره به قیمت تمام شده آب تصفیه شده فعلی برای این وزارتخانه می گوید: آب شرب و بهداشتی حدود ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ تومان برای ما تمام می شود، درحالی که از بخش خانگی نزدیک به ۴۰۰ تومان و صنعت حدود ۷۰۰ تومان دریافت می کنیم.

معاون مدیر کل دفتر برنامه‌ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو ادامه می دهد: در بخش کشاورزی هم به دلیل این که ماده واحده ای در خصوص آب بهای زراعی وجود دارد، آب بهای مصرفی آب در شبکه های مدرن سه درصد قیمت تمام شده محصول و در نیمه مدرن دو درصد و در سنتی یک درصد آن محاسبه می شود.

فهمی تصریح می کند: در بخش کشاورزی قیمت تکلیفی هر متر مکعب آب برای کشاورز به طور متوسط ۱۰ تا ۱۵ تومان بیشتر نخواهد شد که البته این رقم بسیار پایینی است چرا که تامین همین آب برای وزارت نیرو هر متر مکعب حدود ۱۵۰ تومان هزینه در بر دارد.

وی با بیان این که آب مصرفی به کشاورز در حال حاضر با قیمت تکلیفی ارائه می شود، می افزاید: در تمام دنیا به بخش کشاورزی به عنوان یک بخش نیازمند حمایت، یارانه می دهند.

نامبرده با بیان این که در حال حاضر همه جزایر جنوبی کشور از جمله کیش، قشم، هرمز، تنب های کوچک و بزرگ که برخی از آنها تا چند سال پیش با استفاده از لنج و صرف هزینه های سنگین آبرسانی می شدند، از آب شیرین کن بهره مند شده اند، اضافه می کند: این طرح ها و پروژه ها، بدون سرمایه گذاری اولیه با حضور و استفاده از توان و سرمایه بخش خصوصی و در قالب قراردادهای بی. او. او (BOO) یا همان “ساخت، تملک و بهره برداری” در حال اجراست و دولت آب تولید شده را به صورت تضمینی خریداری می کند که البته در مناطق مختلف قیمت آن هم متفاوت است.وی با بیان این که برخی نیروگاه ها در نوار جنوبی کشور از روش های حرارتی برای نمک زدایی آب و استفاده در صنعت خود استفاده می کنند، یکی از برنامه های اصلی وزارت نیرو در دوره جدید را تامین ۲۵۰ میلیون مترمکعب آب از منابع مختلف از جمله نمک زدایی از طریق دریا ذکر کرده و می افزاید: اگر بحث شیرین سازی در خلیج فارس را به صورت صد درصد در نظر بگیریم کشورمان در این بخش تنها سهم دو درصدی دارد و طبیعی است باید تا افزایش سهم خود از دریا در بخش نمک زدایی حقآبه سازی کند.

معاون مدیر کل دفتر برنامه‌ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو ضمن تاکید بر حمایت بخش وزارت نیرو از بخش خصوصی برای نمک زدایی از آب دریا و این که برخی دیگر از سازمان ها هم بر این بخش نظارت دارند، اظهارمی دارد: اگر صنایعی یا بخش هایی بتوانند در این بخش فعالیت کنند، وزارت نیرو از آنها به اشکال مختلف حمایت خواهد کرد، به شرط آن که مراعات جنبه های زیست محیطی را داشته باشند؛ همانطور که سازمان حفاظت از محیط زیست و همچنین شیلات با وزارت نیرو در این بخش همکاری می کند.

اما در بخش نمک زدایی یا همان شیرین سازی آب دریا برای مصارف مختلف از جمله کشاورزی، صنعت و حتی شرب، جمعی از توانمندان حوزه های مختلف از جمله نانو دست به کار شده اند و در این زمینه اقدامات ارزنده ای هم داشته اند.

دکتر مرتضی امرونی حسینی استاد بازنشسته دانشگاه که در زمینه استفاده از فیلترهای نانو برای نمک زدایی از آب دریا پژوهش های بسیار ارزشمندی داشته است، می گوید: برخی از کشورهای دنیا در حال حاضر با استفاده از همین فیلترهای نانویی شوری آب را به چهار و حداکثر پنج درصد رسانده اند که آب قابل شرب محسوب می شود.
وی با بیان این که امروزه فرایند شیرین سازی آب دریا با استفاده از فناوری های مختلف امکانپذیر شده است، می افزاید: این فرایند در سه بخش حرارتی، غشایی و همچنین هیبریدی که ترکیب دو فرایند قبل است، تقسیم بندی شده است.

دکتر امرونی ادامه می دهد: در فرایند حرارتی با استفاده از انرژی حرارتی ابتدا آب شور تبخیر شده و پس از آن بخار تولید شده به آب تقریبا خالص یا همان مقطر تبدیل می شود و در ادامه در صورت نیاز برای هر بخش مانند شرب یا کشاورزی یا صنعت، املاح لازم به این آب اضافه می شود.

وی با بیان این که در فرآیندهای حرارتی نسبت به فرآیندهای غشایی انرژی حرارتی بیشتری مورد نیاز است، تصریح می کند: البته به دلیل این که منبع این حرارت بخار آب می تواند باشد، لذا برق کمتری مصرف می شود، ضمن این که می‌توان با تأسیس این واحدها در کنار نیروگاه‌های برق، از حرارت تلف شده این نیروگاه‌ها برای تبخیر آب استفاده کرد و هزینه ها را کاهش داد.

این پژوهشگر حوزه نانو ذرات با بیان این که در کشورهای خلیج فارس به خصوص عربستان و امارات بیشتر از روش حرارتی برای شیرین سازی آب استفاده می شود، ادامه می دهد: در این کشورها به طور متوسط روزانه حدود ۱۶ میلیون متر مکعب شیرین سازی می شود.

ادامه دارد
بازدید : 95 19 بهمن 1396 ساعت 08:55 ق.ظ
 
درحال بارگزاری
درحال بارگزاری
درحال بارگزاری